İshal Neden Olur? İshale Ne İyi Gelir?
Sağlık

10 dk okuma

İshal, sindirim sistemiyle ilgili rahatsızlıklar arasında oldukça yaygın bir durumdur. Sindirim sisteminin normal düzenini bozan bu rahatsızlık, genellikle sıvı dışkılamaya neden olur ve günlük hayatın akışını etkileyebilir. Diyarenin birçok farklı sebebi olabilir; virüsler, bakteriler, parazitler, gıda zehirlenmesi, ilaç kullanımı ve stres gibi faktörler bu tür sorunlara yol açabilir. Sağlık açısından önemli bir sorun teşkil edebilen bu durum, zamanında tanı ve tedavi edilmediğinde dehidrasyona neden olabilir. Bu yazıda bu rahatsızlığın tanımı, belirtileri ve nedenleri hakkında detaylı bilgiler sunarak evde alınabilecek önlemlere ve tedavi yöntemlerine değineceğiz.

İshal Nedir ve Belirtileri Nelerdir?

İshal (diyare), sindirim sistemindeki normal işleyişin bozulması sonucu bağırsakları etkileyen, sık ve sulu dışkılama ile karakterize olan yaygın bir sağlık sorunudur. Genellikle vücuttaki fazla suyun ve tuzun kaybedilmesine yol açarak dehidratasyona ve elektrolit dengesinin bozulmasına neden olabilir. Bu bağırsak probleminin başlıca belirtileri arasında sulu ve sık dışkılama, karın ağrısı, kramplar, gaz, bulantı ve hâlsizlik yer alır. Diyare; genellikle virüsler, bakteriler veya parazitler nedeniyle bağırsaklarda enfeksiyon meydana gelmesi sonucu ortaya çıkar. Belirtiler, şu şekilde sıralanabilir:

  • Sık ve sulu dışkılama
  • Karın krampları ve rahatsızlık
  • Bulantı ve kusma
  • Ateş
  • Hâlsizlik ve yorgunluk
  • Dehidrasyon belirtileri (ağız kuruluğu, idrar miktarının azalması)

Karın ağrısı, ishalin en yaygın belirtilerinden biridir. Benzer şekilde mide bulantısı ve ishal de sık sık ilişkilendirilen durumlardır. Özellikle çocuklarda, yaşlılarda ve bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde dehidrasyona yol açarak ciddi bir sorun hâline gelebilir. Eğer ishal belirtileri uzun süre devam eder veya şiddetlenirse bir sağlık uzmanına başvurmanız önerilir. Sorunun altında yatan nedeni belirlemek ve uygun tedavi yöntemini belirlemek için doktorunuz size yardımcı olacaktır.

Kimlerde Daha Çok İshal Görülebilir?

Diyare, her yaştan bireyde görülebilen bir sağlık sorunudur; ancak bazı gruplarda daha sık ve daha şiddetli olarak ortaya çıkabilir. Özellikle aşağıdaki gruplarda daha yaygın olarak görülebilir:

  • Çocukların bağışıklık sistemi henüz tam olarak gelişmediği için enfeksiyonlara karşı daha savunmasız olurlar. Dolayısıyla diyare sorunu daha yaygın olabilir. Ayrıca çocuklarda el yıkama alışkanlığı gibi hijyenik önlemlerin henüz tam olarak oturmamış olması, onların bulaşıcı hastalıklardan daha fazla etkilenmelerine neden olabilir.
  • Yetişkinlerin bağışıklık sistemi, ilerleyen yaşlarda zayıflayarak kronik sağlık sorunlarına zemin hazırlayabilir. Bu nedenle risk artabilir. 
  • Farklı ülkelerdeki değişik su kaynakları ve gıdalar, seyahat edenlerin zehirlenmelerine ve diyareye neden olabilir.
  • Antibiyotikler, vücuttaki doğal bağırsak florasını etkileyerek bağırsak düzensizliklerine sebebiyet verebilir. Bu nedenle uzun süreli antibiyotik kullanımı diyare riskini artıran faktörlerdendir.

Bu risk gruplarına dâhil olan kişiler, diyare belirtileri ile karşılaştıklarında özellikle dikkatli olmalı ve gerekli önlemleri almalıdır. Dehidrasyonun önlenmesi için bol sıvı tüketmek ve gerektiğinde bir sağlık uzmanından yardım almak önemlidir.

Bebeklerde Görülen İshal Tehlikeli midir?

Bebeklerde ishal, özellikle dikkat edilmesi gereken bir durumdur. Bebeklerin bağışıklık sistemi henüz tam olarak gelişmediği için bünyeleri enfeksiyonlara karşı daha savunmasız olur. Bebeklerde görülen diyare, özellikle su kaybı riski nedeniyle tehlikeli olabilir.

Tehlikeli ishal rengi olarak ifade edilebilecek spesifik bir belirti söz konusu değildir. Bebeklerde yeşil ishal, genellikle enfeksiyonlara veya sindirim sistemi sorunlarına işaret eder. Bu durumda hemen bir doktora danışılmalıdır. Ayrıca biberon temizliği ve beslenme ekipmanlarının hijyenine dikkat etmek de diyarenin önlenmesinde önemlidir.

Eğer bebek ateşsiz kusmasız ishal yaşıyorsa ve genel durumu iyi ise evde izleme ve sık sık sıvı verme yeterli olabilir. Ancak ateş, kusma veya diğer belirtiler varsa, bir sağlık uzmanına danışmak gereklidir. Mevsim geçişlerinde çocuk hastalıklarına daha sık rastlanabilir; dolayısıyla bu dönemlerde bebeklerin sağlığına ayrıca özen göstermek faydalı olacaktır.

Hamilelikte İshal Nedenleri Nelerdir?

Hamilelikte ishal, hormonal düzensizlikler, beslenme alışkanlıklarının değişmesi, vitamin ve mineral takviyeleri, stres ve bazı enfeksiyonlar gibi nedenlerle ortaya çıkabilir. Aşırı lifli besinler, süt ürünleri ve baharatlı yiyecekler gebelikte ishale yol açabilecek potansiyel tetikleyiciler arasında sayılır. Bu tür sorunlar yaşandığında dehidrasyon riskine karşı dikkatli olunmalı ve sağlıklı beslenmeye önem verilmelidir. Âdetliyken ishal olmak da benzer şekilde hormonal değişikliklere bağlı olarak kadınların sıkça karşılaştığı bir durumdur. Prostaglandin hormonunun artışı, bağırsakların hareketini hızlandırarak diyareye yol açabilir.

İshal Neden Olur?

Diyare, sindirim sistemindeki rutin işleyişin bozulması sonucu ortaya çıkar. En yaygın ishal yapan şeyler arasında viral ve bakteriyel enfeksiyonlar (örn. salmonella, E. coli), parazitler, gıda zehirlenmesi, besin intoleransı, alerjiler, stres, aşırı alkol tüketimi, yanlış beslenme, ilaçlar ve bazı sağlık sorunları yer alır.

Yetişkinlerde sarı ishal nedeni ise genellikle stresli durumlar, huzursuz bağırsak sendromu ve safra seviyelerinde azalma gibi durumlarla ilişkilendirilir. Diyareye yol açan bu faktörler, bağırsaklarda sıvı emilimini azaltır ve bağırsak hareketlerini hızlandırır. Bu nedenle dışkı sıkılaşmadan su içeriği artarak diyare oluşur.

Yendiğinde İshal Yapan Yiyecekler Hangileridir?

İshal yapan yiyecekler, sindirim sistemi hassasiyeti olan kişilerde özellikle dikkat edilmesi gereken bir konudur. Bu besinler, kişiden kişiye değişebilse de genellikle şu yiyecekler diyareye neden olabilir:

  • Baharatlı ve acı yiyecekler, sindirim sistemini tahriş edebilir.
  • Laktoz intoleransı olan kişilerde süt ve süt ürünleri, anında ishal yapan şeylerden biridir.
  • Kahve, çay ve enerji içecekleri gibi kafeinli içecekler, bazı kişilerde bağırsakları uyararak diyareye yol açabilir.
  • Yağlı ve kızarmış yiyecekler bağırsakları hızlandırarak sorunlara neden olabilir.
  • Yüksek lifli yiyecekler, bazı kişilerde diyare yapabilir.

Herkesin sindirim sistemi farklı çalıştığı için diyare yapabilen yiyecekler kişiden kişiye değişebilir. Bağırsak problemleri yaşayan kişiler, bu tür besinlere dikkat ederek ve diyetlerini düzenleyerek şikâyetlerini azaltabilir. Ancak şiddetli ve sürekli ishal olmak gibi durumlarda tıbbi bir yardım almak faydalı olabilir.

İshal Nasıl Teşhis Edilir?

Diyarel teşhisi, rahatsızlığım semptomlarına ve süresine göre yapılır. Günde üç kez veya daha fazla sulu dışkılama ile seyredebilir. Zehirli ishal gibi durumlarda ise diyare belirtilerini ateş ve kusma takip eder. Doktorlar, sorunun altında yatan nedeni belirlemek için hastanın semptomlarına ve sağlık geçmişine dikkatlice bakarlar.

İshal Tedavisi Nasıldır?

Kronik ve uzun süren ishal durumunda, zehirli veya bağırsak enfeksiyonlarına dikkat edilir. Gerekirse geçmeyen ishal teşhisinde dışkı kültürü veya dışkıda parazitlerin araştırılması gibi ek testler istenebilir. Kan testleri ve diğer görüntüleme yöntemleri, bağırsaklarda oluşan iltihaplanmaları veya diğer olası nedenleri belirlemek için kullanılabilir. Teşhisin ardından uygun tedavi yöntemleri belirlenerek hastanın iyileşmesi sağlanır. Muz, pirinç lapası, haşlanmış patates ve yoğurt gibi ishal kesen yiyecekler tüketilerek süreç hızlandırılabilir.

Evdeki İmkânlarla İshal Nasıl Kesilir?

Evdeki imkânlarla bu tür bağırsak sorunlarının hafifletilmesi mümkün olabilir. Bu gibi durumlarda bol sıvı tüketerek hidrasyonu sağlayabilirsiniz. Elektrolit içeriği yüksek içecekler veya şekerli olmayan meyve suları, diyare sırasında kaybedilen sıvı ve tuzların yerine konmasına yardımcı olur. Muz, elma, pirinç ve yoğurt gibi ishale iyi gelen yiyecekleri tercih edebilirsiniz. Yoğurt ve peynir gibi süt ürünleri sayesinde ishal için probiyotiklerden yardım alarak süreci hızlandırabilirsiniz. Bu besinler, bağırsakları yatıştırır ve probiyotik içerdikleri için bağırsak sağlığını destekler. Benzer şekilde kahve limon ishal için tavsiye edilen kürlerden biridir.

scrolltotop svg